Vrijstaat geeft Eindhoven zijn rafelrandjes terug

Ondanks de warmte van de vroege zomermiddag, dienen de klimtoestellen bij Vrijstaat als meer dan zonnewijzers. Kinderlijk gelach galmt rond, terwijl het zand opstuift door de kleine voetjes die hun weg maken over het terrein. Ouders en terrasgangers zijn versmolten met de strandstoelen en hangmatten, en uit de speakers kabbelen Franse chansons die de hele scène omlijsten. 

Mede-eigenaar Jeannot Keser staat achter de bar, een die ze zelf hebben gemaakt van een grote container. "We willen het idee creëren dat niets hoeft. Ik vind zelf niks zo vervelend als dat ik ergens ga zitten en er meteen iemand aan mijn tafel staat. Dat geeft meteen het signaal dat je iets moet. Je kan hier je drinken zelf afhalen bij de bar. Je moet hier helemaal niets." 

Hij draait de muziek wat naar beneden en neemt plaats in de binnenruimte, een soort koepelvormige loods achteraan het terrein, vanuit waar hij tevreden uitkijkt op het resultaat van hem en mede-ondernemer Bart Retera.

De twee vrienden kennen elkaar van Otomoto, de horecazaak strak tegenover Vrijstaat waar Retera tevens mede-eigenaar van is en Keser werkzaam was. "Wij zaten al heel vaak op het terras hier tegenover, gewoon naar dit stuk grond te kijken. We hadden allemaal wilde plannen. Toen we opvingen dat de gemeente [red. vanuit Bureau Binnenstad en Team Centrum] hier tijdelijk iets wilde doen, hebben we gezegd: 'Oh, maar wij zitten tegenover, kunnen wij niet een plannetje schrijven?' En zo geschiedde", steekt Keser af. 

Geïnspireerd op creatieve buitenplekken als de Holzmarkt in Berlijn en Bar Bricolage in Gent, presenteren de heren hun Vrijstaat; een plek voor en door Eindhoven. "Het is een plek om de ruwere rafelrandjes van Eindhoven een beetje terug te brengen." "Waar je eigenlijk voor alle behoeften terecht kan", vult Retera aan. "Je kan er relaxen, creëren, workshops geven, klussen... Het is een plek voor sport, een plek voor kunst en cultuur... Het is zo gek niet te bedenken en het is bespreekbaar."

Het blijkt precies waar de gemeente, Bureau Binnenstad en Team Centrum naar zoeken, wat leidt tot een hele zomer tekenen, berekenen en hertekenen. Eind oktober 2025, na Dutch Design Week, kunnen ze dan eindelijk van start met hun bouwproject. 

"Die maanden zagen er vooral uit als pionieren en elke dag beginnen met: 'Ik weet niet hoe dit moet, maar we gaan het wel doen'. En uiteindelijk weet je wel hoe het moet. Door de sneeuw en alles, we hebben hier maanden aan een stuk gestaan en daarnaast ook gewoon fulltime gewerkt. Dat was wel even taai. Het was heel veel stress, maar we hebben ook heel veel gelachen en een mooie club mensen verzameld om dit allemaal mee te doen", vertelt Keser.

"Oh, binnen is nog dicht jongens. Ik mag niemand naar binnen laten, sorry! Nog niet. Binnenkort wel", roept hij tussendoor naar een paar kinderen die over de barricade van fietsenrekken en stoelen klauteren om zich te vergapen aan de binnenkant van de loods. 

"We zijn hiervoor nog in afwachting van goedkeuring. Je merkt dat de gemeente zeker welwillend is om mee te helpen. Maar ze vinden het wel spannend, alles dat afwijkt van een normaal gebouw." Wie de loods eens goed rondkijkt vindt een skateramp, een kerkbank, mijn persoonlijke nachtmerrie van de middelbareschooltijd - ook wel de springkast, en nog veel andere interessante decorstukken.

"Driekwart van wat hier staat is hergebruikt. Alleen dingen waarvan het echt nodig is zijn nieuw. Zoals de houten balken, daar wil je geen slechte voor gebruiken. De rest hebben we bijna allemaal via Marktplaats. Bart heeft daar echt een talent voor." Ook de ramp kon Retera via via aan komen. "Die was ooit onderdeel van een Red Bull skatewedstrijd, en is gewoon helemaal gekeurd en goed."

Rauw, speels en niet te gelikt; het interieur ademt precies wat ze willen uitdragen met Vrijstaat. Keser: "Wij zijn een plek waar houten vlonders liggen. Ja, daar kan je een splinter van krijgen. Dat kan gebeuren. Maar voor mij hoeft niet altijd alles zo gepolijst te zijn. Het hoeft niet helemaal perfect, het hoeft niet helemaal af. Het is ook nooit af. Mensen vragen dan ook: 'wanneer ben je klaar met bouwen?' Wij zeggen 'nooit', want wij verzinnen wel weer iets anders leuks om te doen." 

Sinds 9 mei is de locatie officieel geopend, althans het buitengedeelte dan. "Het is ook wel grappig dat we nu in fases opengaan. Want mensen zijn nu bekend met buiten, en dan gaat straks binnen ook ineens open. Zelf zijn we allang blij dat we niet meer elke dag in onze kluskleren lopen. Het voelt wel als een soort ontlading nu." 

Ook is er nu eindelijk tijd om toffe dingen te organiseren. Zo riepen ze tijdens de eerste tropische temperaturen al op tot een watergevecht, wat Keser graag nog een keer wil herhalen. "Dat soort dingen willen we wel vaker doen. Ik wil ook een keer een zandkastelenwedstrijd houden. En ik juich ook toe dat mensen zelf met toffe ideeën komen." 

Maar dan wel met één harde eis; het moet altijd gratis zijn. "Mensen moeten lekker kunnen aanwaaien en weten dat ze hier altijd terecht kunnen. Het is niet leuk als je een keer komt en je niet meer binnen kan door kaartverkoop. Dan denk je de keer erop ook wel twee keer na." Daarbij willen ze ook vooral toejuichen dat omwonenden Vrijstaat gebruiken als hun eigen achtertuin. Zo gaan ze de komende weken het pleintje achter onder handen nemen, zodat op maandagen stadsbewoners die thuis beperkte ruimte hebben daar kunnen klussen. Meer dan genoeg in de pijpleiding dus.

Datums die je in ieder geval al kan markeren in je agenda zijn 28 en 29 augustus. Dan voegt Vrijstaat zich als gloednieuwe locatie bij het gratis stadsfestival Hit The City. Niemand minder dan het psychedelische funky kwartet YĪN YĪN staat er dan op de bühne, samen met andere acts als Fauna en Kit Sebastian, om daar de soundtrack te verzorgen van die laatste vrije zomerdagen.

"Het is vooral vet omdat je eigenlijk bijna buiten staat. Je kan lekker in het zand zitten, of in een hangmat liggen, terwijl je de bands hoort spelen. De vrijheid die je hier hebt, in combinatie met een vette act, ik denk dat dat bijzonder kan zijn", stelt Keser.  

Beide heren zijn grote liefhebbers van muziek, waardoor het ook geen moeilijke vraag was om onderdeel te worden van het festival. Vooral Retera blijkt een ware audiofiel. "De basis is goede kwaliteit en die begint bij het geluid. In Otomoto staat een analoog geluidssysteem uit de jaren 80. De speakers komen nog uit de studio van Boney M. Alles is zo goed als nieuw, maar wel 50 jaar oud." 

Waar ze zelf het meest naar uitkijken tijdens het festival? "DEADLETTER", antwoord Keser zonder aarzeling. "Ik heb hun ook op Lowlands gezien, zij zijn echt zo'n vette band. Ik vind hun nummers de perfecte combi van pop en punk. Mijn ticket was toen deels voor hen. Ik heb ook meteen tegen Robert [red. Programmeur Hit The City en Effenaar] gezegd: 'als je en locatie zoekt voor ze, dan mag dat ook gewoon hier'. Maar ja, capaciteit hè", lacht hij. 

Retera kan je eigenlijk overal wel tegenkomen tijdens het festival: "Mijn smaak is heel divers. Van Hex Girlfriend tot hiphop. Bij Stage Music Café [red. een andere gloednieuwe Hit The City-locatie dit jaar] zijn er wel een paar dingen die ik graag wil zien. Ik denk dat ik dat weekend, buiten dat ik hier ben wel wat rondjes door de stad maak." 

Met talloze toffe activiteiten en events op de kalender, kan de allereerste zomer van Vrijstaat niet anders dan een succes worden. Hoeveel ze er hier uiteindelijk gaan doorbrengen staat nog niet in steen. Keser: "In principe zitten we hier zolang ze hier niet gaan bouwen. De eigenaar van de grond heeft wel de intentie hier iets te gaan doen, maar die zijn dat proces aan het doorlopen. Voor hen is het nu heel fijn dat het terrein gebruikt wordt en er mooi bij ligt. Plus, het is tof dat mensen een goede ervaring krijgen met deze plek." 

En als ze dan toch ooit weg moeten? "Dit hele ding is modulair, dus in principe kan je het zo oppakken en ergens anders weer opbouwen." Een positief toekomstbeeld en een geruststelling voor iedereen die zijn heil er al heeft gevonden. Maar geen zorgen, de komende jaren geniet je gewoon nog van deze achtertuin aan de Vrijstraat. Zie ik je daar? 

Vrijstaat wordt mede mogelijk gemaakt door Bureau Binnenstad en Team Centrum.