De Nieuwe Oude Rechtbank opent zijn deuren: "Dit pand moet echt een icoon worden voor deze stad"

Een sluier van zonlicht valt naar binnen in de grote zaal, één van de ruimtes waar iedere Eindhovenaar wel eens tot diep in de nacht heeft rondgedwaald. De voetstappen van ondernemer en pandeigenaar Marco Aartsen en zijn zoon en medeondernemer Koen weerkaatsen tegen de versierde wanden. De heren wijzen naar wat stukken die ze gaan restaureren, terwijl ze enthousiast vertellen over de plannen die ze samen hebben om het pand weer leven in te blazen. 

De van oorsprong Utrechtse Marco daalde enkele decennia geleden af naar Eindhoven voor zijn studie Architectuur aan de TU/e, om vervolgens nooit meer te vertrekken. Als architect werkte hij over de jaren aan verschillende projecten binnen de stad, waaronder het Pannenkoekenhuis in de Philips Fruittuin en de Shell Building aan de Smalle Haven waarin tegenwoordig foodhall Down Town Gourmet Market huist. 

"Ik vind Utrecht nog steeds een hele fijne stad, waar ik ook nog regelmatig echt naar verlang. Eindhoven vind ik nog steeds niet echt mooi, maar het is wel een stad waar heel veel aan te verbeteren valt. En dat vind ik interessant. Vanaf het begin van mijn carrière heb ik mij daarvoor ingezet. Projecten groot, klein, eigen initiatief of voor derden; Ik wil graag dingen beter, mooier en leefbaar maken voor mensen." 

Dat doet hij met zijn architecturale werk, maar ook op andere manieren. Zo kocht hij meerdere panden om deze te redden van een mogelijke ondergang, zodat ze niet uit het straatbeeld zouden verdwijnen. Noem het een soort SIMS spelen in eigen stad.  

"Ik heb mijn architectenrol breed opgevat als een maatschappelijke en culturele rol. Ik ben hier op Statumseind begonnen met het behouden van wat nu de Thomas is – wat ik toen tot Meneer Van Dijk heb gedoopt. Dat was een in verval geraakt monument. En dit gebouw [red. Oude Rechtbank] was er ook best wel ernstig aan toe. Blijkbaar heb ik de drang die panden in bescherming te nemen."

Het is in die maatschappelijke visie waar vader en zoon elkaar vinden. Wanneer Marco input op ecologisch vlak zoekt voor een ander project, klopt hij bij Koen aan. "Mijn achtergrond zit in psychologie en biologie. En dat heeft geresulteerd in een grote liefde voor planten, specifiek in interieurplanten. De koppeling tussen die drie onderwerpen gaat vooral over het naar binnen brengen van natuur en de positieve gezondheidseffecten daarvan in de binnenruimte", vertelt Koen, die momenteel ook met andere huishoudens werkt aan een ecodorp. Ook houd hij zich bezig met klimaatadaptatie, met name voor de buitenruimte, waar het gaat over planten voor schaduwwerking en het reguleren van de luchttemperatuur.

"Maar ik heb eerder altijd in de horeca gewerkt; in een jazzclub en een heel mooi bruin café", vervolgt hij. "Op een gegeven moment vroegen we ons af wat we beiden nog graag zouden willen doen en zijn we hierover gaan praten. Om er samen middenin te staan en niet erbuiten."

Met het laatste doelt hij op het knelpunt waar de Oude Rechtbank helaas op stukliep. Marco: "Ik heb destijds de Oude Rechtbank bedacht en neergezet met een heel breed scala aan activiteiten. Uiteindelijk is het met de uitbaters toen verwaterd tot alleen nog maar feestjes. Op de resten gaan we nu weer iets soortgelijks opzetten als het van oorsprong was bedoeld. Maar we willen het voor het zeggen houden, en niet aan een of andere exploitant verhuren die er uiteindelijk weer een ordinaire kroeg van wil maken. Daar heb ik niks op tegen, maar dat is gewoon niet wat wij hier willen doen."

"Er was toen geen gedeelde visie", valt Koen in. "We willen ditmaal alleen werken met mensen waarvan we weten dat ze deze delen. Niet vanuit een soort hiërarchie, want Marco gaat hier niet day-to-day alles regelen en ik ook niet. Ik wil juist kanaliseren wat partners willen, die hun eigen context meenemen en daarin geloven. Die op basis van dezelfde pijlers werken; verbinding, gelijkwaardigheid, respect en ritme."

Bij de entree vind je de eerste zinnen uit de grondwet. Die heeft Marco daar ooit laten opnemen, om duidelijk te maken dat iedereen er welkom en gelijk is. Marco: "Het is natuurlijk ook ooit gebouwd geweest als een herberg en daarna als een rechtbank." Beide bestemmingen berusten voor de eigenaar op het 'op weg helpen van mensen'. "Daar is ons rechtssysteem nog steeds op gestoeld, hoewel dat erg onder druk staat natuurlijk. Maar het belangrijkste is vergeving. Er zit vergeving in ons rechtssysteem. Zodat iemand weer een normaal onderdeel van de samenleving kan worden. En met name in Eindhoven, waar natuurlijk al die patenten zitten en al die nieuwe uitvindingen, is het rechtssysteem belangrijker dan waar dan ook. Deze plek die symboliseert dat."

De naam Nieuwe Oude Rechtbank refereert dan ook niet alleen naar een hernieuwde Oude Rechtbank. Afgekort draagt de locatie de titel NOR. "Ook de nor is bedoeld om mensen weer op weg te helpen. Vanuit die gedachte willen wij hier aan de gang, en willen we juist verbinding maken. Verbinding onderling met iedereen die hier iets komt doen, maar ook met de rest van de stad. Want deze straat is eigenlijk al jarenlang geen onderdeel van de stad meer. Het is overdag een dode straat, midden in het centrum. Ik vind dat jammer. Het is de oudste straat van de stad, die moet erbij horen."

Met een levendige Nieuwe Oude Rechtbank willen Marco en Koen het tij op Stratumseind keren. Marco: "Deze straat is een monocultuur geworden de afgelopen dertig jaar. Dat was het toen ik hier ooit begon niet, maar toen was die teleurgang al ingezet. Uiteindelijk zijn de laatste winkels ook nog weggegaan. Inmiddels wordt Stratumseind vaak gezien als een plek van Sodom en Gomorra."

Marco steekt als ware visionair af over zijn plannen voor de straat. Hij ziet een plek waar je op donderdag, vrijdag en zaterdag gewoon lekker kunt stappen, maar waar ook op andere tijdstippen van de week een hoop gebeurt. Winkeltjes, lunchrooms, en zelfs een kinderdagverblijf.

Ook droomt hij van een verbinding naar het stadshuisplein vol groen en leven, waar hij achter de schermen al flink mee bezig blijkt. "De gebouwen zijn helemaal niet zo belangrijk, maar het gaat om de context waarin ze staan. Dan doe ik mijn eigen vak een beetje af, maar het is belangrijker goede openbare ruimtes te hebben. Straten waar mensen willen verblijven, dat maakt een stad tot een fijne stad. Ik denk het hier tussen de vijf tot tien jaar totaal verandert. Dat dit gewoon een heel levendig, sfeervol onderdeel van de stad is geworden." Met de Nieuwe Oude Rechtbank als eerste stap in die richting.

De plannen voor de Nieuwe Oude Rechtbank lopen uiteen van debatavonden tot concerten en feestjes, en van kantoorruimte tot een luxe suite. "Uiteindelijk moet het zo levendig mogelijk worden. Maar om het een beetje voorzichtig te laten groeien, proberen we eerst met planbare concepten aan de gang te gaan, zoals bijvoorbeeld het cateringconcept waarmee we nu aan het praten zijn. Maar uiteindelijk willen we er wel naartoe dat er ook daghoreca ontstaat. We streven ernaar om hier een een goed en eigentijds restaurant in te vestigen. En misschien komt er wel een klein winkeltje in."

Vanuit het restaurantgedeelte kijken we uit op de twee grote bomen voor het pand. "Die heb ik hier inmiddels zo'n veertien jaar geleden zelfstandig geplant, omdat ik vond dat er veel te weinig gebeurt op het gebied van groen. Ik heb toen echt een statement willen maken", lacht Marco.

Zo vader, zo zoon dus als het gaat om een liefde voor groen. Eén van de leidende thema's in het interieur wordt dan ook planten, vanaf de entree tot aan de binnenplaats. Een project dat Koen voor zijn rekening gaat nemen. Als net zo'n visionair als zijn vader begint hij enthousiast te vertellen. "We gaan kijken naar waar we over vijftien jaar willen zijn. Dat is de tijdspanne waarin interieur echt groen wordt in plaats van slechts een plantje hier en daar. Hoe wil je tegen die tijd dan bijvoorbeeld de vijgen hebben, recht of kronkelend? En tot waar moet die komen? Het wordt echt een systeem. En dan kan je zelfs denken: 'hier wil ik misschien meer kustlijn- en cactusklimaat hebben, daar wil ik misschien meer jungle-achtig'."

Een andere grote pijler is het verduurzamen van het pand. "Uiteindelijk willen we een A-label behalen. Dat is best wel een opgave voor een monumentaal gebouw, maar dat is wel de ambitie", stelt de eigenaar. Enkele elementen zullen verdwijnen, delen worden gerestaureerd, maar de volledige look staat vooralsnog niet in steen. Er zijn vooral veel ideeën. Marco haalt daarbij een concert van David Byrne aan, waarbij zijn oog viel op een videovloer.

"Kijk, dit is natuurlijk de oudste zaal die we hebben in deze stad, maar het is tegelijkertijd ook een stad waar heel veel moderne techniek ontstaat. Ik zou het heel leuk vinden om dat met elkaar te combineren. Ik weet helemaal niet wat het kost, maar uiteindelijk lijkt me dat heel gaaf, een videovloer in de grote zaal. Dit pand moet in mijn ogen echt een icoon worden voor deze stad. Want dat is het namelijk inhoudelijk gezien, en qua verschijningsvorm ook. Alleen Eindhoven weet dat nog niet."

Grootse plannen dus, die het startschot krijgen tijdens Hit The City. Een festival waarin de locatie geen onbekende speler is. In 2017, toen het event nog door de stad raasde onder de vlag DDW Music, stond niemand minder dan Phoebe Bridgers er al op de planken. Koen: "We zijn heel blij om deze samenwerking nieuw leven in te blazen. Muziek zien we wel als één van de grote verbinders."

Beide heren zijn muziekliefhebber pur sang, en er is eigenlijk weinig waar je ze niet blij mee maakt. Van The Rolling Stones tot technofeestjes voor Aartsen senior, en van hiphop tot Elvis voor Koen. "Kennen jullie eigenlijk nog goede funkbands van nu?", vraagt hij terwijl we meer in een muziekuitwisseling terechtkomen.

Op vrijdag 28 en zaterdag 29 augustus zie je in de Nieuwe Oude Rechtbank een mix aan artiesten: van de Nederlandstalige indiefolk van Frans Kalf tot dramatische art-pop á la Björk van gala dragot. Voor nu ligt de focus voor de heren vooral op een goede voorbereiding van het festival. "De techniek en alles loopt wel. Ik wil me nu echt gaan focussen op de riders [red. de lijst wensen en eisen van de artiest]. Ik wil dat ze hier iets bijzonders gaan meemaken. Zodat ze hier misschien ooit nog een keer terugkomen."

Hit The City line-up bij de Nieuwe Oude Rechtbank
Charlotte OC / Frans Kalf / gala dragot / Greg Freeman / Silver Lake / Pixie McCann / JACOTÉNE / TJE