Drie artiesten om tafel: Waarom zij hard gaan op Nederlandstalig

Daar waar Engels ooit werd gezien als een ticket richting een grote doorbraak, lijkt het Nederlands voor de nieuwe generatie de eerste keus. Van vlijmscherpe teksten tot puur proza, en van harde bars tot aanstekelijke refreinen; het Nederlands zegeviert momenteel in de hitlijsten. Een best opmerkelijk fenomeen, merkt Scott Beekhuizen op, frontman van de Haagse electro-popband Prins S. en De Geit.

"Het valt inderdaad op, zeker de afgelopen jaren. Het is een raar ding. Door het internet en het 'kleiner' worden van de wereld, zou je juist ook zeggen dat mensen zich sneller internationaal gaan oriënteren. Dat dan in popcultuur de Nederlandse taal wél een grotere rol krijgt, is een grappige tegenreactie."

Zelf heeft hij er nooit mee gespeeld om van zijn moerstaal af te wijken. Hans van der Werf, zanger van de Zwolse popband Hiigo, evenmin. Alleen Isabèl Usher maakt een uitstapje. Al kan je het bij haar eigenlijk niet zo noemen. De zangeres is geboren in de UK en verhuist op 2-jarige leeftijd naar Nederland. "Het voelde wel natuurlijk. In het begin was mijn goal ook om elektronische songs te maken. En Nederlands werd heel lang niet als cool gezien, behalve in hiphop. Ik heb dat ook best wel lang gehad." 

Over tijd switcht de hiphop- en popartiest vrij natuurlijk naar het Nederlands. "Ik merkte dat ik in het Nederlands mijn gevoelens nog beter kon uitdrukken en echt een soort van in your face kon zijn met de dingen die ik zei."

Dat gevoel wat makkelijker om de hoek komt kijken in de moerstaal, geldt ook voor Hans. "Muziek is voor mij toch ook echt therapie. En hoe fijn is het dan dat je dichtbij kan komen door er de woorden aan te geven waar je zelf mee bent opgevoed en waarde aan bent gaan hechten. Je hoeft dan niet een soort van masker op te zetten."

Spinvis blijkt een groot aanstichter voor de interesse in Nederlandse taalkunst. Zowel Scott als Hans halen hem aan. Hoewel de Hiigo-frontman thuis opgroeit met Nederlandstalige muziek, stuit hij later pas op de eenmansband van Erik de Jong. "Dat was heel welkom. Die heeft mij wel echt tot schrijven gebracht." 

"Je boek ligt in de tuin
't is zo te zien nog vroeg
Misschien een uur of twee

En daar, 
Daar bij de auto staan, 
Josefien en Mike. 
Haar bruine Citroën."

Half zingend haalt hij zijn favoriete tekst uit Spinvis' 'Aan de oevers van de tijd' aan. "Ik vind dat echt zo fucking mooi. Dat is een soort van heel leven in één zin. Echt zo'n schep uit een boek."

"Als jij niet van me houdt, 
Moet ik daarmee leren leven 
Maar de nacht is koud en de morgen ver, 
Ga niet weg en blijf nog even"

Ook bij Isabèl gaan er luikjes open, zoekend naar de nostalgische woorden die als kind indruk op haar maakte. Ze behoren tot het nummer 'Als jij niet van mij houdt' van Boudewijn de Groot. "Die hele eerste verse, de manier waarop hij het in die zin stopt en hoe die zin verdergaat... Het is echt één van de mooiste liedjes die ik ooit heb gehoord."

Dichtbij, menselijk, maar ook ruimte voor poëzie; dat is voor Hans hét geheim van een goed lied. Hij geeft een sneak peek van het nummer 'Man Van Glas', van het aankomende album ii, waarin hij het verstrijken van de tijd vangt.  

'Bij het vallen van de bladeren, komt mijn leven even samen op de stoep.  
Zit wat geweest is in mijn adem en stroomt de toekomst door mijn bloed.'

"Dat zijn van die dingen waarvan ik dan zelf bijna denk: hoe de fuck kom ik daarop? Dat komt dan vanuit inspiratie en spelen met de taal. Ik denk dat het daarin zit voor mij. Echt iets heel alledaags tot iets mooiers maken dan wat het misschien wel is." 
 
Dit zit voor de Hiigo-frontman ook in hoe de tekst in de muziek valt; van een rijm die nét niet rijmt tot een zin die fluisterend wordt afgebroken. "Door iets op een bepaalde manier te zeggen, kan ik echt precies raken wat ik bedoel. Dat is voor mij de uitdaging en schoonheid ervan."

De juiste toon zetten zit voor Scott in de woordkeuze. "Soms schrijf ik een zin en dan is dat op zich een prima zin, maar voel ik hem gewoon niet. Dan passen de woorden niet in de sfeer. Dat is een vrij abstract ding, maar ik voel het wel altijd heel helder." 

Als kleine prins was hij al gepassioneerd over taal, maar soms ook gefrustreerd. Hij heeft in zijn eigen woorden 'super dyslexie'. "Juist doordat ik er slecht in was, ging ik er mijn kracht van maken. Ik hield altijd al heel erg van taal, fonetisch. Woordgrapjes en dat soort dingen. Daar zit nog steeds wel mijn kracht."

In zijn teksten speelt hij graag met spreekwoorden en gezegden. Op het album 'Partijtje' doet hij dit onder meer in 'Ontspring De Dans':

"Tegen het beste weten in, slechte moed, maar goeie zin, 
Als de sterren niet meer zichtbaar zijn, wat staat er dan nog in?"

"Dit zou ik bijvoorbeeld in het Engels veel slechter kunnen. Omdat je dan zowel op de letterlijke betekenislaag, als op de spreekwoordelijke laag moet nadenken. En het moet op beide lagen kloppen", legt de zanger uit.

In de single 'Niemand Wil Een Popster' zingt Isabèl: "Wie wil er nou een tijdbom, wie wil er nou een popster." Hierop reageerde iemand dat ze zichzelf wel heel hoog had zitten, om zichzelf een popster te noemen. 

"Dat zijn mensen die de duale betekenis niet snappen. Ik gebruik expres het woord popster, omdat dit gelinkt is aan iemand die super veel succes en roem heeft. Maar doordat die song eigenlijk een hele droevige boodschap heeft, en de lading totaal niet in die hoek zit, vind ik het juist vet om dat te laten clashen. En dus het woord popster de betekenis te geven van een gevallen ster." 

Het is de derde single van haar aankomende plaat 'Meisje Van Het Noorden', die ze momenteel aan het afronden is. "Ik luisterde het album net nog even in de auto om wat foutjes eruit te halen. Maar wat mij dus is opgevallen, is dat ik echt zo tering vaak het woord 'misschien' gebruik."

Een ogenschijnlijk klein woord dat volgens de zangeres veel gewicht draagt. "Het woord laat je heel erg in iemands hoofd kijken. Je kan er heel goed een soort toon mee zetten. 'Welkom in mijn brein. Dit zijn allemaal flarden van gedachten'." 

Betekenissen veranderen, het woordenboek wordt voller en de als/dan-regel hangt half overboord. Het is juist dat dynamische wat leuk is aan taal, vindt Scott. 

"Ik vind het heel nice dat de regels die gelden worden aangepast op het gebruik. Dat maakt het altijd veranderend. Wat denk ik ook nodig is voor een taal, omdat het ook heel erg de tijd reflecteert. En dan zijn er inderdaad ook dingen waarvan je met je Nederlands-fetish denkt: 'oeh, dat is wel een beetje lelijk dat dat nu mag'."

De integratie van steeds meer Engels, straattaal en internetcultuur creëert voor Hans een interessant contrast. In zijn dagelijkse leven gebruikt hij best veel slang, maar kiest er in de muziek bewust voor om het achterwege te laten.  

"Het is niet per se de toon die ik wil aanslaan. Ik heb het gevoel dat klassiekere woorden soms wat dichter bij het gevoel staan. En dat we daar wat meer vanaf bewegen met de nieuwe woorden." Voor andere artiesten vindt hij de mix juist tof. "Ik denk dat het zich meer leent voor hiphop. Ik hou van Milolaathetlukken en Mula, en vind Ronnie Flex ook echt een taalkunstenaar." 

Schrijven zoals je spreekt, dat is de essentie voor Isabèl. "Gewoon de stem van de normale mens. Ik ben groot fan van Drake, die zijn songs veel schrijft in spreektaal. Met woorden van nu en popcultuurtermen, daar is hij sterk in."

Terwijl het Nederlands volop door de popzalen galmt, haalt laaggeletterdheid de krantenkoppen: bijna 40 procent van de 15-jarigen kan niet goed genoeg lezen. "Ik denk dat er een probleem zit bij wat je krijgt. En dat het veel saaie oude boeken zijn die echt wel kwaliteit hebben, maar gewoon niet enthousiasmeren", steekt Scott af.

Echt iets aanbevelen vindt hij lastig, omdat hij dan dezelfde fout maakt als de scholen. "Maar ik zou het in ieder geval een stuk breder willen trekken in wat taal allemaal is. In hiphop is er heel veel vette creativiteit op taalgebied. Ik denk dat mensen daar heel erg op aan zou kunnen gaan." Ook Isabèl tipt een muzikale hoek; die van de Nederlandstalige GOATS. "Daar zit zoveel ziel in, maar tegelijkertijd is het qua taal weer heel poëtisch en super hoog niveau."

Naast de podcast We Love Nederlands en de werken van Paulien Cornelisse, raadt Hans je vooral aan om in de kinderboekjes van Toon Tellegen te duiken. "De verhalen over dieren die hij heeft, daar zit zoveel schoonheid in."